นโยบายการจัดการความรู้ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ 1.ให้ใช้เครื่องมือการจัดการความรู้ผลักดัน คุณภาพคน และกระบวนทำงาน 2.ส่งเสริมการแลกเปลี่ยนประสบการณ์การทำงาน จากหน้างาน 3.ส่งเสริมให้มีเวทีเรียนรู้ร่วมกัน
อ่าน: 1836
ความเห็น: 0

ยุววิจัยเศรษฐกิจชุมชน ตอนที่ 4: เศรษฐกิจชุมชน…เกิดขึ้นจริงและทำได้จริง

เศรษฐกิจชุมชนสามารถเป็นไปได้จริงและสามารถคงอยู่ได้ภายใต้แวดล้อมของระบบทุนนิยม

ในการสร้างกระบวนการเรียนรู้เพื่อการวิจัยในโครงการยุววิจัยเศรษฐกิจชุมชน ผมได้ตั้งคำถามให้กับคุณครูและนักเรียนที่เข้าร่วมโครงการ ดังที่ได้กล่าวไว้ในส่วนสุดท้ายของตอนที่ 3 ว่า เศรษฐกิจชุมชนทำได้จริงหรือไม่ ? ถ้าทำได้จริงเขาทำกันอย่างไร? แล้วให้นักวิจัยที่เป็นเด็กชั้นมัธยมศึกษาตอนปลายไปทดลองค้นหาดูในชุมชนของนักเรียนเอง (โดยมีคุณครูเป็นพี่เลี้ยง)

        แต่ก่อนจะลงพื้นที่เพื่อสำรวจข้อมูล ทั้งเด็กนักเรียนและคุณครู ก็กังวลว่าอาจจะหายากนะเศรษฐกิจชุมชนตามลักษณะที่ 2  ที่เราร่วมคิดและให้ลักษณะมันขึ้นมาจึงได้ให้ผมทดลองยกตัวอย่างให้ดูสักหน่อย เพื่อพอเห็นภาพของเศรษฐกิจชุมชนที่เกิดขึ้นแล้ว พอจะได้มั่นใจไปค้นหาได้บ้าง  ผมจึงได้ยกตัวอย่างกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับเศรษฐกิจชุมชน ดังนี้ครับ (กรณีเหล่านี้นอกจากได้สัมผัสด้วยตนเองแล้วยังได้รับความรู้จากจากเครือข่ายทางวิชาการของผม โดยเฉพาะอย่างยิ่ง อาจารย์จำนง แรกพินิจ จาก ม.ทักษิณ)

  • กลุ่มออมทรัพย์  เป็นการทำกิจกรรมให้คนในชุมชนมีการออมทรัพย์กับกลุ่ม ด้วยการฝากเงินเป็นรายเดือน กลุ่มมีการตั้งคณะกรรมการกลุ่มขึ้นมาจัดการกับเงินออมในการให้กู้กับสมาชิกที่มีความจำเป็น การค้ำประกันเงินกู้มักจะใช้ลักษณะควบคุมกันทางสังคมมากกว่าด้วยหลักทรัพย์เช่นธนาคารทั่วไป รายได้จากดอกผลของกลุ่มนอกจากจะเป็นเรื่องของการปันผลแล้วยังจะนำมาใช้เพื่อการจัดสวัสดิการต่างๆในชุมชน และการทำกิจกรรมสาธารณะประโยชน์ในชุมชน เช่นการดูแลทรัพยากรธรรมชาติ การจัดกิจกรรมอนุรักษ์พันธุ์สัตว์ ชุมชน เป็นต้น บางพื้นที่กลุ่มออมทรัพย์ได้พัฒนาขึ้นเป็นธนาคารชุมชน บางแห่งนำเงินมาลงทุนเป็นร้านค้าชุมชน เพื่อให้เงินหมุนเวียนในชุมชนจากการที่ต่างคนต่างผลิตสินค้าที่ต่างกันแล้วนำมาขายที่ร้านค้าของชุมชนเป็นต้น  บางแห่งสามารถจัดสวัสดิการให้คล้ายๆกับที่ข้าราชการได้รับหลังเกษียณราชการ ตัวอย่างของเศรษฐกิจชุมชนในลักษณะนี้ เช่นกลุ่มออมทรัพย์ ที่ตำบลคลองเปียะ อำเภอจะนะ จังหวัดสงขลา  หรือ ที่อื่นๆ
  • วิสาหกิจชุมชน  ไม่ใช่ธุรกิจชุมชน เพราะวิสาหกิจชุมชนจะเน้นความร่วมมือกันทำกิจกรรมเพื่อให้พึ่งตนเองได้ เป้าหมายเพื่อ “รอด” มากกว่าเพื่อ “รวย”  ก่อนที่จะมีวิสาหกิจชุมชนเกิดขึ้นมักจะผ่านขั้นตอนของการทำแผนแม่บทชุมชน เป็นลักษณะที่ชุมชนวิจัยตนเอง และ รู้จักตนเองโดยชาวบ้านจะมีการเก็บข้อมูลครัวเรือนต่างๆในชุมชนตนเอง นำข้อมูลมาวิเคราะห์เพื่อให้ทราบว่าชุมชนพึ่งพาภายนอกด้านเศรษฐกิจอย่างไรบ้าง ผ่านการวิเคราะห์รายรับรายจ่ายของครัวเรือน แล้วนำข้อมูลมารวมกันเป็นชุมชน ก็จะเห็นภาพว่าชุมชนพึ่งพาอะไรจากภายนอกบ้าง และชุมชนจะดำเนินทำวิสาหกิจชุมชนอะไรบ้างเพื่อลดการพึ่งพาลง เกิดเป็นแผนวิสาหกิจชุมชนที่ใช้ทุนในชุมชนให้มากที่สุด ทุนเงินของชุมชนอาจจะไม่มาก แต่ชุมชนยังมีทุนทรัพยากร ความรู้ ภูมิปัญญาอื่นๆ  ชุมชนใช้ทุนของตนเองเป็นหลัก แต่ก็ต้องการจากภายนอกด้วย เพื่อเป็นการเติมเต็มให้กับชุมชน  ซึ่งกิจกรรมลดการพึ่งพาในแต่ละชุมชนมีหลายอย่าง แต่ละคนไม่ต้องเป็นสมาชิกทุกกิจกรรมก็ได้ ขึ้นอยู่กับความจำเป็นของแต่ละคน เราสามารถดูกิจกรรมทำนองนี้ได้จากชุมชนไม้เรียง จังหวัดนครศรีธรรมราช ที่บ้านของลุงประยงค์ รณรงค์ นั่นเอง
  • การสร้างเครือข่ายระหว่างบริษัทกับชุมชน เป็นการเชื่อมประสานเกื้อกูลกันระหว่างธุรกิจนายทุนกับชุมชน เป็นเครือข่ายที่ต่างคนต่างได้ประโยชน์ เช่นชุมพรคาบานารีสอร์ท นายทุนเป็นเจ้าของกิจการรีสอร์ท มีการตกลงร่วมกันกับชุมชนเครือข่ายในการซื้อผลผลิตที่มีคุณภาพจากชุมชนด้วยราคาที่ยุติธรรม ทำให้ชุมชนได้แหล่งตลาดที่แน่นอน ในขณะที่รีสอร์ทได้ผลผลิตที่มีคุณภาพ จึงได้รับความเชื่อถือจากลูกค้าที่มาพักที่รีสอร์ท
  • กองทุนซากาต “ซากาต” เป็นการให้ทานตามหลักศาสนาอิสลาม ซึ่งตามหลักศาสนาอิสลามมีการแบ่งซากาตออกเป็นหลายประเภท ซึ่งจะเป็นประโยชน์ทั้งในเชิงสังคม เศรษฐกิจ ในทางสังคมทำให้คนในชุมชนมีความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ และทำให้ช่องว่างระหว่างคนรวยกับคนจนลดลง ส่วนทางเศรษฐกิจ ซากาตจะทำให้อุปสงค์มากขึ้น มีผลต่อการเติบโตทางเศรษฐกิจด้วยเช่นกัน ซึ่งการกระจายผลประโยชน์จาก ซากาตจะต้องให้กับคนในชุมชนก่อนแล้วถึงจะให้กับชุมชนใกล้เคียง แสดงให้เห็นถึงหลักการของการช่วยเหลือซึ่งกันและกันในสังคมมุสลิม
  • เครือข่ายผู้ผลิต-ผู้บริโภค  เป็นระบบการผลิตและรวบรวมสินค้าของผู้ผลิตส่งตรงไปยังผู้บริโภค เช่นในการค้าสินค้าเกษตรอินทรีย์ของชุมชน มีระบบจัดการส่งผลผลิตไปยังผู้บริโภคโดยตรง ผู้บริโภคจะได้รับผลผลิตเกษตรอินทรีย์ทุกสัปดาห์ การประกันผลผลิตอินทรีย์โดยผู้ผลิตเองไม่ต้องมีองค์กรไหนมารองรับ เป็นการเชื่อใจกันระหว่างผู้บริโภคกับผู้ผลิต ในขณะเดียวกันผู้บริโภคต้องช่วยรับภาระเสี่ยงต่อภัยธรรมชาติโดยการช่วยลงทุนให้ก่อน เพราะถือว่าเกษตรกรเป็นผู้บริการอาหารให้สังคม สังคมควรดูแลเกษตรกรด้วย บางครั้งก็จะมีกิจกรรมโดยนำผู้บริโภคไปท่องเที่ยวดูการผลิตของชุมชน 
  • ระบบเงินตราชุมชน เงินตราชุมชน (Community Currency ) คือสื่อที่ใช้ในการแลกเปลี่ยนสินค้าและบริการของสมาชิกในชุมชน ซึ่งถูกกำหนดขึ้นเองโดยชุมชน โดยมีลักษณะสำคัญคือ ใช้ได้จำกัดเฉพาะในชุมชนที่ได้มีการจัดการระบบเงินตราชุมชนของชุมชนนั้นๆ ปลอดดอกเบี้ย เงินตรานี้ใช้ควบคู่กับเงินตราประจำชาติ วัตถุประสงค์ของระบบสามารถแบ่งได้ทั้งทางสังคมคือเพื่อให้เกิดการพึ่งตนเองในชุมชน ลดการพึ่งพาภายนอก เพื่อสร้างกิจกรรมที่มีความหลากหลายและยั่งยืน เพื่อสร้างความสัมพันธ์อันดีต่อกันระหว่างคนในชุมชน ส่วนด้านเศรษฐกิจเพื่อลดจำนวนการไหลออกของเงินบาทและทรัพยากรไปนอกชุมชน เพื่อให้สมาชิกมีเงินเก็บออม ระบบนี้ได้ทดลองดำเนินการที่ชุมชนกุดชุมในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ กิจกรรมนี้ดำเนินไปได้ระยะหนึ่ง แต่ไปติดข้อปัญหาทางกฎหมายไม่สามารถดำเนินการต่อได้   ส่วนกิจกรรมเสริมของเงินตราชุมชนที่กุดชุมได้แก่ ตลาดนัดชุมชน จัดหมุนเวียนกันไปในหมู่บ้านต่างๆของตำบล เพื่อเป็นการส่งเสริมการแลกเปลี่ยนระหว่างสมาชิกในชุมชน มีการอบรมอาชีพเสริมให้แก่สมาชิกในชุมชน เพื่อส่งเสริมการผลิตที่หลากหลายสอดคล้องกับทรัพยากรในท้องถิ่น ตอบสนองความต้องการของชุมชนและทดแทนสินค้าที่ต้องนำเข้าจากภายนอกชุมชน

ตัวอย่างที่แสดงข้างต้นแสดงให้เห็นว่าเศรษฐกิจชุมชนสามารถเป็นไปได้จริงและสามารถคงอยู่ได้ภายใต้แวดล้อมของระบบทุนนิยม ในความเป็นจริงยังมีตัวอย่างที่เกิดขึ้นและมีความสำเร็จในการนำแนวคิดเศรษฐกิจชุมชนไปปฏิบัติอีกจำนวนมากที่ไม่ได้กล่าวถึงในที่นี่ จึงเป็นสิ่งยืนยันว่างานศึกษาวิจัยเกี่ยวกับเศรษฐกิจชุมชนมีความสำคัญต่อการนำไปพัฒนาเศรษฐกิจทางเลือกควบคู่ไปกับเศรษฐกิจกระแสหลัก


 อย่างไรก็ตามการดำเนินกิจกรรมทางเศรษฐกิจแบบนี้ก็ไม่ง่าย ในภาวะที่ถูกคุกคามโดยระบอบทุนนิยม และกระแสนโยบายประชานิยมที่เชี่ยวกรากในสังคมไทยขณะนี้

@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@

สร้าง: 01 กุมภาพันธ์ 2556 20:04 แก้ไข: 08 กุมภาพันธ์ 2556 10:13 [ แจ้งไม่เหมาะสม ]
ดอกไม้
สมาชิกที่ให้กำลังใจ: Ico24 Our Shangri-La, Ico24 pai, และ 6 คนอื่น.
สมาชิกที่ให้กำลังใจ
 
Facebook
Twitter
Google

บันทึกอื่นๆ

ความเห็น

ไม่มีความเห็น

ร่วมแสดงความเห็นในหน้านี้

ชื่อ:
อีเมล:
IP แอดเดรส: 18.210.24.208
ข้อความ:  
เรียกเครื่องมือจัดการข้อความ
   
ยกเลิก หรือ